Teknelerde Seyir Fenerleri

Tekneler ve gemiler geceleri seyir halindeyken kendilerini diğer deniz araçlarına göstermek için çeşitli fenerler kullanırlar. Bunlara seyir fenerleri denir. Teknelerde seyir fenerlerine bakarak teknenin büyüklüğünü, rotasını ve o an ne yaptığını rahatlıkla anlayabiliriz. Bu bilgi yalnızca denizcilik sınavları için değil, gece seyirinde çatışmayı önlemek açısından da kritik önem taşır.

Seyir Fenerlerinin Hukuki Dayanağı

Seyir fenerleri keyfi bir uygulama değildir. Uluslararası alanda COLREGS olarak bilinen Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü, hangi teknenin hangi feneri yakacağını ve bu fenerlerinin hangi açıdan görünür olacağını belirler. Türkiye de bu sözleşmeye taraf olduğundan, İstanbul Boğazı dahil tüm Türk sularında aynı kurallar geçerlidir. Uluslararası alanda COLREGS olarak bilinen Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü hangi teknenin hangi feneri yakacağını belirler.

Sancak Feneri

Teknenin sancak bordası üzerinde ve pruvasından sancağına doğru 112,5° lik bir açıdan görünen, sabit yeşil renkli seyir feneridir. Karşıdan gelen bir teknede yeşil feneri görüyorsanız, o tekne sizi sancağında bırakacak demektir — yol verme yükümlülüğü sizde olabilir. Renk-yön ilişkisini pekiştirmek için sancak ve iskele kavramlarına göz atabilirsiniz.

İskele Feneri

Teknenin iskele bordası üzerinde bulunan ve pruvasından iskelesine doğru 112,5° lik bir açıdan görünen, sabit kırmızı renkli seyir feneridir. Yalnızca kırmızı fener görüyorsanız, o tekne sizi iskelesinde bırakacaktır. Yol verme yükümlülüğü onda olabilir.

Silyon Feneri

Teknelerde direkte bulunan ve 225° lik açıdan görünen, sabit beyaz renkli seyir feneridir. Gemiler küçük ve büyük gemiler olarak ikiye ayrılırlar ve sınır 50 metredir. Tek silyon feneri taşıyan bir gemi 50 metreden kısadır. İki silyon feneri — biri başta diğeri kıçta — 50 metreden uzun bir gemiyi işaret eder. Uzak mesafede gördüğünüz beyaz fener sayısı, karşınızdaki teknenin sınıfını anlamanıza yardımcı olur.

Pupa Feneri

Teknelerin kıç tarafına yerleştirilmiş, 135° lik görüş açısına sahip, sabit beyaz renkli seyir feneridir. Açık denizde gördüğünüz tek beyaz fener büyük ihtimalle pupa feneridir; o kadar derin sulara demir atılması mümkün olmadığı için demir feneriyle karıştırılma riski düşüktür. Denizde çatışmayı önleme kuralları açısından pupa fenerini doğru tanımlamak özellikle önemlidir.

Demir Feneri

Teknenin güvertesinde en tepede yer alır, 360° den görülebilir, sabit ve beyaz renklidir. Demir feneri yalnızca tekne demirlediğinde yanar; bu durumda seyir fenerleri söndürülür. Silyon fenerinde olduğu gibi 50 metreden kısa gemiler tek, 50 metreden uzun gemiler ise farklı yüksekliklerde iki adet demir feneri kullanır. Bir koyda gördüğünüz tek beyaz fenerin büyük olasılıkla demir feneri olduğunu aklınızda tutun. Fenerlerin düzenli kontrolü emniyet ve bakım rutininin bir parçasıdır.

Seyir Fenerlerini Okumak: Pratik Senaryolar

Seyir fenerlerini bilmek, açık denizde anlık kararlar vermenizi sağlar. Aşağıdaki üç senaryo en sık karşılaşılan durumları özetler.

Senaryo 1 — Yalnızca kırmızı ve yeşil: Karşıdan hem kırmızı hem yeşil feneri ve hem de beyaz feneri aynı anda görüyorsanız, tekne doğrudan size doğru geliyor demektir. Derhal rotayı değerlendirin.

Senaryo 2 — Yalnızca beyaz: Açık denizde tek beyaz fener görüyorsanız muhtemelen bir teknenin pupasındasınız; o tekne sizden uzaklaşıyor veya ona kıçtan yakınlaşıyor olabilirsiniz. Koy içinde tek beyaz fenerse büyük ihtimalle demirlemiş bir teknedir. Pratik olarak özellikle yelkenli teknelerde pupa feneri tekne kıçında yani alçakta, demir feneri ise direk tepesinde yani yukarıda görünür.

Senaryo 3 — Yeşil + beyaz: Karşı teknede yeşil ve beyaz fener görüyorsunuz. Bu tekne sancak tarafınızdan geçecek; dikkatli izleyin.

Fener Özet Tablosu

Fener	Renk	Görünürlük Yayı
Sancak	Yeşil	112.5° Pruva ekseninden sancağa
İskele	Kırmızı	112.5° Pruva ekseninden iskeleye
Silyon	Beyaz	225° Her iki yana 112.5° (pruva)
Pupa	Beyaz	135° Her iki yana 67.5° (pupa)
Demir	Beyaz	360° Her yönden görünür

Seyir Fenerlerini Öğrenmenin En İyi Yolu

Seyir fenerleri kuralda ezberlenir, denizde içselleştirilir. Gece seyirinde bir feneri bir saniyenin altında tanıyabilmek için bunu otomatik hale getirmeniz gerekir. Yelken eğitimi programlarımızda navigasyon konuları hem teorik hem de pratik olarak işlenir; Mary ve Falcon teknelerimizle İstanbul açıklarında gece seyiri deneyimi yaşayabilirsiniz.

Navigasyon bilginizi derinleştirmek için deniz fenerleri ve kardinal işaretler rehberlerimize göz atabilirsiniz.